Sanngirni gætt við stofnun Orkubús Vestfjarða

9. febrúar 2018 kl. 13:46
Elías Jónatansson, orkubússtjóri
Elías Jónatansson, orkubússtjóri

Á dögunum kom upp umræða um vatnsréttindi í eigu Orkubús Vestfjarða, í tengslum við litla virkjun í Skutulsfirði.  Umræðan um vatnsréttindi OV er ekki ný af nálinni og hefur reyndar stundum farið út um víðan völl og ekki byggt alfarið á staðreyndum málsins.  Hér verður vikið nokkrum orðum að stofnun Orkubús Vestfjarða og fjárhagslegum forsendum þess gjörnings í tengslum við vatnsréttindi félagsins.

Ráðstöfun vatnsréttinda til Orkubúsins
Í umræðunni krystallast sá meiningarmunur sem komið hefur upp í viðræðum Orkubúsins við sveitarstjórnarmenn á Vestfjörðum í tengslum við afhendingu þeirra á vatnsréttindum til Orkubúsins við stofnun þess.  Orkubú Vestfjarða telur að samningar sem undirritaðir voru við sveitarfélögin taki af allan vafa um eignarhaldið á vatnsréttindunum, en efasemda hefur gætt hjá ýmsum fulltrúum sveitarstjórna. 

Samningarnir sem gerðir voru við sveitarfélögin eru að vonum mjög keimlíkir og er hér dæmigert orðalag slíkra samninga eins og það kemur fyrir í samningi við Ísafjarðarkaupstað á sínum tíma.  (Feitletranir eru höfundar)

Í samningnum segir í 5. grein:
„ Frá og með 1. janúar 1978 afhendir bæjarstjórn Ísafjarðar Orkubúi Vestfjarða allan rétt til virkjunar vatnsafls, jarðhita og fallvatns, sem Ísafjarðarkaupstaður eða Rafveita Ísafjarðar á eða kann að eiga í löndum kaupstaðarins, rafveitunnar eða annars staðar og kaupstaðurinn kann að hafa samið um.  Nær þetta jafnt til þekktra sem óþekktra réttinda.  Jafnframt er Orkubúi Vestfjarða veittur réttur til hvers konar rannsókna og tilraunaborana í löndum Ísafjarðarkaupstaðar og hagnýtingar þerra upplýsinga er við það fást, en gefa skal bæjarstjórn Ísafjarðar kost á að fylgjast með rannsóknum og niðurstöðum þeirra.  Hafa skal samráð við bæjarstjórnina áður en rannsóknir eða boranir eru ákveðnar og haga þeim svo að sem minnst röskun verði fyrir kaupstaðinn eða íbúa hans.“ 

Sambærilegt ákvæði er að finna í 5. grein afsalsins.

Engum vafa er því undirorpið að sveitarfélögin létu af hendi vatnsréttindi sem tilheyra landi í þeirra eigu, en eignuðust í staðinn hluti í Orkubúi Vestfjarða.  Þetta var gert með fullri vitund og vilja þeirra sem fóru með samningsumboðið fyrir hönd sveitarfélaganna.

Greiðsla fyrir vatnsréttindin
Margir núverandi sveitarstjórnarmenn vilja meina að ekki hafi verið greitt fyrir vatnsréttindin á sínum tíma og telja jafnvel vafa leika á því að þau séu í raun og veru eign Orkubús Vestfjarða.  Því fer hinsvegar víðs fjarri enda verður það að teljast ólíklegt að allir helstu forystumenn sveitarfélaga á Vestfjörðum hefðu látið hlunnfara sín sveitarfélög með þeim hætti.  Samningurinn var gerður við 32 sveitarfélög á Vestfjörðum sem samtals eignuðust 60% hlut í Orkubúi Vestfjarða.  Samningurinn er undirritaður af tugum sveitarstjórnarmanna þess tíma.

Við stofnun Orkubús Vestfjarða lagði ríkið m.a. inn sem stofnfé, Mjólkárvirkjun, Þverárvirkjun og Reiðhjallavirkjun ásamt vatnsréttindum þeirra og aðalorkuflutningslínum sem voru í eigu Rarik.  Ekki verður rakinn hér stofnefnahagsreikningur Orkubúsins, en rétt er að geta þess að þær eignir sem voru taldar upp hér á undan námu um 59% af höfuðstól í efnahagsreikningi eftir að áhvílandi skuldir hafa verið dregnar frá.  Eignir sveitarfélaganna og veitna í þeirra eigu hafa því numið um 41%.  Tiltekið var í samningum við sveitarfélögin að vatnsréttindi þeirra væru hluti af stofnframlagi í Orkubúi Vestfjarða eins og fram kom hér á undan.  Vatnsréttindin eru ekki bókfærð, en eru tilgreind í skýringu 15 í ársreikningi Orkubúsins 2016, sem eignir utan efnahags. 

Lög og reglugerð um Orkubú Vestfjarða
Í lögum um Orkubú Vestfjarða nr. 66/1976 segir í 3. grein að eignarhluti ríkissjóðs skuli vera 40% en eignarhlutur sveitarfélaganna skuli nema samtals 60% og skiptist innbyrðis í hlutfalli við íbúatölu þeirra.  Hið sama kemur fram í reglugerð um Orkubú Vestfjarða nr. 192/1978.

Samningurinn hagstæður sveitarfélögunum
Skipting á heildareign sveitarfélaganna og eign ríkisins var ákveðin með reglugerð sem studd var lögum og ekki verður annað séð en að sveitarstjórnarmenn hafi haldið vel á spilunum fyrir sína umbjóðendur með því að fá 60% eignarhald í félaginu á móti 40% eign ríkisins.  Sveitarfélögin fengu þannig verulega stærri hlut í félaginu en sem nam þeim fastafjármunum og veltufjármunum sem þau lögðu fram.   Það skýrist ekki síst af væntingum á nýtingu þeirra vatns- og jarðhitaréttinda sem fylgdu með í kaupunum.

Það má öllum vera ljóst að skipting á eignarhaldi sveitarfélaganna fór ekki nákvæmlega eftir því hvaða eignir þau höfðu lagt til hvert um sig, heldur fór hluturinn eftir íbúatölu viðkomandi sveitarfélags.  Á sama hátt er það augljóst að eignarhlutur sveitarfélaganna var mun hærri en nam þeim fastafjármunum og veltufjármunum sem þau lögðu til félagsins.

Augljóst má því vera að sveitarfélögin báru ekki skarðan hlut frá borði þegar samið var um eignarhald Orkubúsins og þau eignuðust 60% hlut á móti 40% hlut ríkisins.  Þar ber þó að hafa í huga að sveitarfélögin voru að setja inn í félagið bæði þekkt og óþekkt vatnsréttindi sín á meðan ríkið var að setja inn þekkt og óþekkt vatnsréttindi tengd virkjununum sínum.

Orkubú Vestfjarða ohf
Orkubúi Vestfjarða var breytt úr sameignarfélagi í hlutafélag með lögum nr. 40/2001.  Í kjölfar þess keypti ríkið hluti sveitarfélaganna á árinu 2001 og 2002, fyrir samtals 2.760 m.kr.  Uppreikna má þá fjárhæð með vísitölu til verðtryggingar og fæst þá sú niðurstaða að ríkið hafi greitt sveitarfélögunum 5,8 milljarða fyrir hluti þeirra í Orkubúinu, reiknað á verðlagi dagsins í dag. 

Á því má vissulega hafa mismunandi skoðanir hvort fjárhæðin var nægilega há.  Það má líka hafa á því skoðun hvort sveitarfélögin hafi breytt rétt með ákvörðun sinni um að selja og að vera ekki lengur eigendur í Orkubúi Vestfjarða.  Út frá fjárhagslegu sjónarmiði verður þó að teljast ólíklegt að það kæmi sér endilega betur fyrir sveitarfélögin að vera með 5,8 milljarða króna bundna í eignarhaldi á Orkubúinu.

Sanngirni gætt
Mín skoðun er sú að gætt hafi verið fyllstu sanngirni í samningum á milli aðila og að vissulega hafi verið tekið tillit til þess að Orkubúið væri að eignast þekkt og óþekkt vatnsréttindi sem áður voru í eigu sveitarfélaganna. Það er von mín að hér hafi tekist að varpa nokkru ljósi á aðdraganda þess að Orkubú Vestfjarða eignaðist vatnsréttindi sveitarfélaganna á Vestfjörðum og að þeir heiðursmenn sem stóðu að stofnun Orkubús Vestfjarða fyrir hönd sveitarfélaganna og ríkisins njóti kannski meira sannmælis en þeir oft hafa gert í umræðunni.

 

Ísafirði, 9. febrúar 2018,
Elías Jónatansson, orkubússtjóri

 

Hvalárvirkjun, uppistöðulón og stíflur

17. janúar 2018 kl. 14:10

Mikið hefur verð rætt um Hvalárvirkjun að undanförnu og sitt sýnist hverjum.  Þegar rætt er um verklegar framkvæmdir, hvort heldur það eru orkumannvirki eins og þau sem tengjast Hvalárvirkjun, vegagerð út á landsbyggðinni eða jafnverl varnarmannvirki fyrir skriðu og snjóflóðum, þá á almenningur oft á tíðum erfitt með að átta sig á umfangi viðkomandi mannvirkja úti í náttúrunni fullbyggð og búið að ganga frá.  Hvað þá heldur að átta sig á ásýndinni nokkrum árum eftir lok framkvæmda, t.d. hversu fljótt gróður hefur náð sér á strik og veðrun á grjóti er búinn að þróast. 

Þótt Orkubú Vestfjarða sé ekki aðili að Hvalárvirkjun, þá má segja að aðrar virkjanir á Vestfjörðum, sem eru í undirbúningi, þurfa einnig að fara í leyfis og skipulagsferli og ekki úr vegi að sýna yfirstaðnar framkvæmdir sem innlegg í umræðuna.   Eitt af því sem fólk á erfitt að átta sig á er umhverfisáhrif jarðvegsstíflanna, sem um leið eru hluti af nýtingu náttúrulegra vatna ofan inntaks virkjana.  Það vill svo til að landslag í Steingrímsfirði kringum Hólmavík er ekki ósvipað landslaginu í Ófeigsfirði. Ávöl klapparholt með górðurþekju á milli hjalla, en ekki háar og brattar hlíðar eins og er víða annarstaðar á Vestfjörðum.  Í næsta nágernni við Hólmavík er virkjun í eigu Orkubúsins sem heitir Þverárvirkjun og er 2,2 MW að stærð.  Árið 1999 til 2001 var virkjunin og stíflan endurbyggð. 

Stíflan var hækkuð um 12 metra og um leið varð hún gerð að jarðvegsstíflu.  Helsti munurinn á stíflustæði Þverárvirkjunar og Hvalárvirkjunar, er að stíflan er í landhæð 90 metra yfir sjávarmáli og gróðurþekjan mun meiri en í Ófeigsfirði þar sem stíflurnar eru í landhæð yfir 300 metrum.  Eftir endurbyggingu, þá er þessi stífla svipuð og hinar fimm, sem fyrirhugað er að byggja vegna Hvalárvirkjunar, og það þótt Hvalá sé 20 sinnum stærri í afli.  Stífla Þverárvirkjunar er nú 22 metra há og lengdin er 550 metrar.   Stíflur Hvalárvirkjunar eru frá 13 til 33 metra á hæð og lengdir frá 150 til 1.000 metra.   Það má kannski orða það þannig að stífla Þverárvirkjunar er gott meðaltal af hinum fimm.  Hér á eftir er sýnd loftmynd af stíflunni og tvær ljósmyndir.  Skýringartexti er skrifaður við hverja mynd.

Mynd 1.  Mynd úr kortagrunni Loftmynda ehf.  Mesta hæð stíflu er 22 metrar þar sem pípa og botnloka er staðsett og náttúrulegt afrennsli vatnsins var áður.  Lengd stíflunnar er 550 metrar.  Vegtengingarnar loftmegin uppá stífluna eru ekki brattar því hæð stíflunnar er lítil þar sem þær eru.  Það vantar um 2 metra uppá til að vatnið sé fullt.

Mynd 2.  Yfirlitsmynd sem sýnir Þiðriksvallavatn, sem er uppistöðulón Þverárvirkjunar, og 550 metra langa stíflu, sem nánast hverfur inní landslagið á þessari mynd.  Stöðvarhús virkjunarinnar til vinstri.  Í sömu átt og stíflan sést, ef vel að er gáð, rafmagnsstaur, sem er 8 metra yfir yfirborði landsins þar sem hann stendur og stíflan þar aftanvið.

Mynd 3.  Myndin er tekin neðan við hæsta hluta stíflunnar uppá öðrum gilbarminum til að sýna hversu fljótt stíflan lækkar í hæð beggja megin við gilið sem er dæmigert fyrir stíflur við náttúruleg vötn á Vestfjörðum.  Hæð stíflunnar þar sem hún er mest (22 metrar), en er lítill hluti af heildarlengd hennar, enda er gildið sem hún lokar einungis 20 metra breitt.  Stærsti hluti stíflunnar er því fáeinir metrar á hæð.

Náttúruleg vötn nýtt til miðlunar.

Landslag á Vestfjörðum hentar illa til að byggja miklar stíflur og mynda stór uppistöðulón líkt og t.d. Blöndulón.  Sú stífla er byggð á hásléttu og hver metri í hæð geymir mikið vatn sem er langt umfram miðlunarmöguleika á Vestfjörðum.   Hvergi er hægt að virkja á hagkvæman hátt, hvorki á  Vestfjörðum né annarstaðar, án miðlana, nema um sé að ræða rennslisvirkjanir.  Hvalárvirkjun er af þeirri stærðargráðu að hún verður að hafa miðlanir, annars er stýranleiki virkjunarinnar ekki nægjanlegur.  Gríðarlegur fjöldi er af náttúrlegum vötnum á hálendinu frá Drangajökli og suður fyrir Steingrímsfjarðarheiði og spurningin er þá sú hvort nýting fárra vatna af heildinni sé ásættanlegt umhverfislega séð enda ekki verið að sökkva grónu landi sem neinu nemur.  Það sama á við um Glámuhálendið þar sem Orkubúið er að skoða virkjunarkosti.

Orkusvið janúar 2018
Sölvi R Sólbergsson

 

Metár í orkuvinnslu

12. janúar 2018 kl. 11:40

Vatnsaflsvirkjanir Orkubúsins framleiddu á árinu 2017 rúmlega 95 GWst, sem er met í 40 ára sögu fyrirtækisins.  Síðasta ár var samt ekki afgerandi gott vatnsár, heldur er þetta vegna meiri aflgetu, sem felst í nýjum vatnshverflum.  T.d. lauk uppsetningu á nýrri vél í Mjólká I haustið 2016.  Það ár tapaðist  3 GWst á meðan vélaskiptin áttu sér stað.  Framleiðslan 2016 var tæpar 93 GWst og hefði heildarframleiðslan þá orðið meiri en 2017 hefðu vélaskiptin verið yfirstaðin.

Nú er endurnýjun gömlu vélanna lokið í Mjólká.  Mjólká II var endurnýjuð 2011 og Mjólká III, sem var ný virkjun frá grunni, byggð 2010.  Meðaltal síðustu 10 ára fyrir 2011 í Mjólká var 61 GWst, en 2017 var framleiðsla virkjunarinnar 73 GWst.  Aflið er nú 11,2 MW en var 8,1 MW.  Samanburður á framleiðslu fyrri ára segir því ekki alla söguna.


Fossárvirkjun í Engidal

Fossárvirkjun er annað dæmi um vélaendurnýjun.  Ný vél var komið fyrir í nýju stöðvarhúsi haustið 2015 og framleiðslan var 5,7 GWst 2016 og 5 GWst 2017.  Afl vélarinnar nú 1.200 kW í stað 600 kW áður.  Vatnsbúskapurinn, sem er innrennslið í Fossavatn, gaf ekki tilefni til að tvöfalda vélastærðina, en lónið er það stórt að í bilanatilvikum í raforkukerfinu nýttist þetta aukna afl sem varaafl.  Þannig gagnast vélin vel til að spara olíu í eldsneytisstöðvum á svæðinu.  Meðaltal gömlu vélarinnar á árunum fyrir 2015 var tæpar 4 GWst/ári.

Orkusvið
Sölvi R Sólbergsson

 

 

Samfélagsstyrkir Orkubús Vestfjarða 2017

5. janúar 2018 kl. 09:11

Orkubú Vestfjarða auglýsir eftir umsóknum um samfélagsstyrki 2017, en úthlutun samfélagsstyrkja er orðinn árlegur viðburður hjá fyrirtækinu. 

 

Orkubúið vill með styrkjunum sýna stuðning í verki við þá aðila og félög sem sinna ýmsum samfélagsmálum á Vestfjörðum.  Þar getur verið um að ræða ýmiskonar starfsemi eða félagasamtök, s.s. björgunarsveitir, íþrótta- og æskulýðsstarf, menningarstarfsemi og listir eða einhver önnur áhugaverð verkefni sem skipta máli fyrir vestfirskt samfélag.

 

Rétt er að minna á að leitast verður við að styrkja verkefni vítt og breitt um Vestfirði.

 

Verkefnin þurfa að uppfylla þau skilyrði að þau séu til eflingar vestfirsku samfélagi, en að öðru leyti er umsækjendum gefnar nokkuð frjálsar hendur varðandi verkefni. 

 

Miðað er við að einstakar styrkveitingar geti verið á bilinu 50.000 til 500.000,-

 

Umsóknum skal skilað rafrænt með því að fylla út þetta rafræna eyðublað

 

Umsóknarfrestur er til og með 21. janúar 2018

 

Stjórn Orkubús Vestfjarða

Orkubú Vestfjarða 40 ára

29. desember 2017 kl. 15:27

Orkubú Vestfjarða tók formlega til starfa þann 1. janúar 1978, en stofnsamningurinn var undirritaður þann 26. ágúst 1977 af vestfirksum sveitarstjórnarmönnum og þáverandi iðnaðarráðherra.  Orkubúið á því 40 ára starfsafmæli þann 1. janúar 2018.  Upphaflega var Orkubúið sameignarfélag og eignarhaldið þannig að sveitarfélögin áttu 60% og ríkið 40%, en eignarhluti sveitarfélaganna skiptist innbyrðis í hlutfalli við íbúatölu.  Sveitarfélögin lögðu inn eignir rafveitna í þeirra eigu ásamt öllum rétti til virkjunar vatnsafls, jarðhita og fallvatns í eigu og sveitarfélaganna, sem stofnfé, en ríkið lagði inn virkjanir og aðrar eignir Rafmagnsveitna ríkisins  á Vestfjörðum á þeim tíma, sem sitt stofnfé.  Orkubú Vestfjarða hf var svo stofnað 1. júní 2001 og var eignarhaldið óbreytt í upphafi, en sveitarfélögin seldu síðar sinn hlut til ríkisins sem á öll hlutabréfin í fyrirtækinu í dag. 

Hér verður ekki rakin 40 ára saga Orkubúsins, en tæpt á ýmsum þáttum sem tengjast orkumálum á Vestfjörðum þá og nú.  Starfsmönnum Orkubúsins, bæði núverandi og fyrrverandi, eru færðar hamingjuóskir í tilefni dagsins.

Orkudreifing
Orkubú Vestfjarða dreifir árlega orku sem nemur um 260 GWst eða fimm sinnum meiri orku en dreift var fyrsta árið sem Orkubúið starfaði.  Eigin framleiðsla Orkubúsins er ríflega 90 GWst af raforku, en 60 til 70 GWst eru keyptar af öðrum framleiðendum innan og utan Vestfjarða.  Auk þess kaupir Orkubúið árlega 80 til 90 GWst af skerðanlegri raforku fyrir rafkyntar hitaveitur á Vestfjörðum.  Markmið Orkubúsins er að auka eigin orkuöflun með frekari virkjunum til að mæta þörfinni sem er til staðar á Vestfjörðum auk þess sem markmiðið er að auka vinnslu jarðhita til húshitunar.


Skíðasvæðið í Tungudal (Ljósm: Ágúst Atlason)

Rafkyntar hitaveitur (fjarvarmaveitur)
Á undanförnum 40 árum hafa náðst ýmsir mikilvægir sigrar í orkumálum Vestfirðinga og stundum hafa menn farið ótroðnar slóðir.  Sem dæmi um það má nefna að fyrsta rafkynta hitaveitan á Íslandi var byggð af Orkubúi Vestfjarða.  Rafkyntar hitaveitur Orkubúsins (fjarvarmaveitur) eru 6 að tölu.  Hagkvæmni rafkyntra hitaveitna byggir á aðgengi að raforku á hagstæðu verði fyrir rafskautakatla veitnanna.  Rekstrarlega var það á sínum tíma hagkvæmt að byggja upp miðlægar orkustöðvar vegna þess að þá var hægt að byggja varaafl upp með olíukötlum í stað þess að þurfa að byggja upp dísil-rafstöðvar til raforkuframleiðslu, sem hefði verið margfalt dýrara.  Beinni kyndingu með olíukötlum var á skömmum tíma nánast útrýmt á Vestfjörðum í kjölfar uppbyggingar Orkubúsins.  Öllum ber saman um það í dag að kynding húsa með jarðvarama sé afar skynsamlegur kostur og í lang flestum tilfellum er hann einnig sá hagkvæmasti.  Það hefur ekki gengið að finna jarðhita í virkjanlegu formi í stærstu þéttbýliskjörnunum á Vestfjörðum ennþá, en full ástæða er til að kanna þann valkost betur, enda benda rannsóknir til þess að jarðhiti sé til staðar.

Með hækkandi raforkuverði er tímabært að hugað sé að því hvernig áfram sé hægt að tryggja hagkvæman rekstur fjarvarmaveitnanna.  Tveir valkostir koma helst til greina.  Annarsvegar er það rekstur miðlægra varmadælna í stað núverandi rafkatla en hinsvegar að finna leiðir til að nýta jarðvarma á veiturnar þar sem þess er nokkur kostur.  Blönduð leið gæti svo verið að nýta jarðvarma sem finnst í einhverjum mæli, en hefur ekki nægilega hátt hitastig.  Þá yrði volgt vatn nýtt á varmadælu sem skilaði síðan út nægilega heitu vatni fyrir hitaveitu.  Reikna má með að hagkvæmni slíkra kerfa gæti verið talsverð þótt hún væri ekki á pari við fullgilda jarðvarmaveitu.  Borun eftir heitu vatni er alltaf áhættusöm, en auðvelt er að sýna fram á þjóðhagslegan ávinning af því að geta nýtt jarðhita í stað raforku. 

Orkuöryggi – öflun orku
Tenging raforkukerfisins á Vestfjörðum við landskerfið með Vesturlínu úr Hrútatungu í Mjólká um 160 km leið, var stórvirki á sínum tíma (1980), en hún leysti þá af hólmi dísilrafstöðvar sem reknar voru af Orkubúi Vestfjarða og gaf um leið möguleika á húshitun með rafmagni.  Vesturlína var gríðalega mikilvæg fyrir Vestfirði þá eins og nú.  Línan fer hinsvegar um eitt erfiðasta veðursvæði landsins og veldur það iðulega rafmagnstruflunum.  Hún svarar því ekki kröfum nútímans, ein og sér, hvað rekstraröryggi varðar og því er raunin sú að allt forgangsafl á Vestfjörðum er í dag baktryggt með varaafli í eigu Orkubús Vestfjarða og Landsnets, til að tryggja orkuöryggið.  Tvöföldun Vesturlínu með sambærilegri línu sem á sínum kostaði yfir 5 milljarða á núvirði mundi að líkindum ekki gefa nægilegt öryggi þar sem línan færi væntanlega um sama veðursvæði og núverandi lína.  Valkosturinn væri þá að byggja línu sem væri mun öflugri og kostaði þar af leiðandi mun meira.  Landsnet hefur metið að tvöföldun á Vesturlínu gæti kostað á bilinu 6 til 10 milljarða.  Augljósasti kosturinn í stöðunni og örugglega sá lang hagkvæmasti er að byggja upp orkuframleiðslu á svæðinu með virkjun vatnsafls sem tengt yrði notendum með öruggri tengingu. 

Til að setja hlutina í samhengi þá mætti hæglega byggja virkjun eða virkjanir af stærðargráðunni 15 til 20 MW fyrir jafn mikla fjármuni, en „spara í staðinn“ tvöföldun Vesturlínu.  Þann „sparnað“ mætti svo nota í aðra uppbyggingu flutningskerfisins sem væri tekjumyndandi.  Eitt dæmi um slíka framkvæmd væri nýr tengipunktur í Ísafjarðardjúpi.  Virkjanir skila virkjunaraðilum tekjum til að standa undir fjárfestingu virkjunar.  Nýr tengipunktur skilar Landsneti tekjum til að standa undir fjárfestingu fyrirtækisins, en tvöföldun Vesturlínu skilar hinsvegar engum  tekjum til Landsnets.  Stærri virkjun en 15 til 20 MW mundi svo enn auka orkuöryggið, sérstaklega gagnvart nýjum atvinnutækifærum sem krefjast orku. 


Þverárvirkjun

Aflþörf ræðst af hámarksnotkun
Undanfarin misseri hefur mikil umræða átt sér stað um raforkumál á Vestfjörðum.  Það flækir óneitanlega umræðuna að ábyrgð á flutningi raforku inn á Vestfirði hvílir á herðum Landsnets sem hefur sérleyfi á flutningi raforku á meðan dreifingin er í höndum Orkubús Vestfjarða.  Í nóvember sl. voru afltoppar (inn)fluttrar raforku um Vesturlínu nálægt 34 MW, þar af voru afltoppar (hámarksnotkun) forgangsorku nálægt 20 MW.  Á sama tíma var einnig verið að nýta afl virkjana á Vestfjörðum til framleiðslu forgangsorku sem nam ríflega 10 MW.  Bilun á Vestfjarðalínu hefði þá þýtt að keyra þyrfti 20 MW af varaafli, 10 MW í eigu Landsnets og 10 MW í eigu Orkubúsins.  Auk þess hefðu olíukatlar verið ræstir til að mæta 14 MW orkuþörf fjarvarmaveitna fyrir húshitun.

Þrátt fyrir allt þá er orkuöryggið á Vestfjörðum í dag gjörólíkt því sem áður var, ekki síst með tilkomu varaaflsstöðvar Landsnets í Bolungarvík og eflingu og endurbótum á varaaflsstöðvum Orkubús Vestfjarða.  Þá hafa jarðstrengir tekið við af línum víða í dreifbýlinu.  Þótt litlum virkjunum sé að fjölga á Vestfjörðum þá eru þær yfirleitt með minni framleiðslu á þeim árstíma sem aflþörfin er mest, enda í flestum tilfellum svokallaðar rennslisvirkjanir sem ekki geta geymt vatnsforða.

Til að tryggja það þjónustustig sem nú er, þarf að óbreyttu  að byggja upp varaafl fyrir nýja forgangsorkunotendur á Vestfjörðum.  Það er augljóst að það er ekki þjóðhagslega hagkvæmt að þurfa alltaf að byggja upp jafnmikið varaafl og forgangsorku í stað þess að vera með tiltækt afl í virkjun innan Vestfjarða sem hægt er að grípa til.  Rétt er að hafa í huga að til þess að virkjanir á Vestfjörðum geti virkað sem „varaafl“ við bilun, t.d. á Vesturlínu, þá er nauðsynlegt að alla jafnan sé útflæði á orku frá Vestfjörðum. 


Miðlunarlón Mjólká I

Jarðhitaleit
Venjulega má reikna með að orka sem þarf til að hita heimilið sé nálægt sexföld sú orka sem þarf til ljósa og annarar raforkunotkunar þess.  Þegar gerður er samanburður á heildar orkukostnaði heimila verður því verðið á orkueiningu til hitunar afgerandi.  Þar sem raforka er mun dýrari orkumiðill en jarðvarmi þá er hún engan veginn samkeppnisfær þegar kemur að húshitun.  Þess vegna hafa stjórnvöld farið þá leið að jafna húshitunarkostnað í landinu með því að greiða niður flutning og dreifingu raforku til húshitunar og jafna þannig að hluta lífskjör þeirra sem búa við jarðvarma og hinna sem búa á svokölluðum köldum svæðum.  Stefna stjórnvalda og fjárveitingar til niðurgreiðslu ráða þannig miklu um það hvernig samkeppnisfærni eins landsvæðis er gagnvart öðrum svæðum hvað búsetu varðar, en rétt er að taka fram að fyrirtæki og stofnanir njóta ekki niðurgreiðslna að öðru leyti en sem nemur  svokölluðu dreifbýlisframlagi.  Það er auðvitað pólitískt viðfangsefni að bregðast við því að sífellt færri neytendur á Vestfjörðum og víðar á landsbyggðinni standa á bakvið flutnings- og dreifikerfi sem sífellt þarf að efla til að það standist nútímakröfur.  Sá tónn sem sleginn er í nýjum stjórnarsáttmála varðandi uppbyggingu innviða hlýtur því að vera sérstakt fagnaðarefni.


Jarðhitasvæðið á Gjögrum

Framtíðarsýn
Það er brýnt að hrinda strax í framkvæmd þeirri hringtengingu á milli norðan- og sunnanverðra Vestfjarða sem gert er ráð fyrir í drögum að kerfisáætlun Landsnets 2016 - 2025.  Þá þarf einnig að tryggja að orkan úr nýjum virkjunum á Vestfjörðum komist inn á þann hring með öruggum hætti.  Með því að orkuframleiðsla úr aflstöðvum og varaaflsstöðvum sé tengd inn á hring sem notendur eru einnig tengdir inn á, dregur  mjög úr líkum á straumleysi þótt bilun verði í einni einingu, t.d.  flutningslínu, á svæðinu.  Nýr tengipunktur í Ísafjarðardjúpi skiptir einnig sköpum hvað varðar nýtingu orkuauðlinda Vestfjarða eins og flestum mun nú vera kunnugt og því er nauðsynlegt að eyða allri óvissu varðandi þá framkvæmd sem fyrst.

Hagsmunir Orkubús Vestfjarða eru samofnir hagsmunum íbúanna á svæðinu.  Uppbygging atvinnufyrirtækjanna á svæðinu sem er í farvatninu krefst aukinnar orku og hefur Orkubúið þegar hafið vinnu við að bregðast við þeirri þörf með eflingu dreifikerfisins, en einnig eru nokkrir virkjanakostir til skoðunar.  Fólksfjölgun sem gera má ráð fyrir að fylgi í kjölfarið á uppbyggingu atvinnulífsins mun þýða aukna spurn eftir orku.

Orkubú Vestfjarða lítur á það sem hlutverk sitt að þjónusta heimili og fyrirtæki með framleiðslu og dreifingu á raforku og jarðvarma og nýtingu annarra umhverfisvænna orkugjafa á Vestfjörðum.   Það er markmið Orkubúsins að vinna áfram með íbúum og atvinnufyrirtækjum að uppbyggingu Vestfjarða með frekari orkuöflun og uppbyggingu raforkukerfisins.

Orkubú Vestfjarða þakkar viðskiptavinum sínum farsælt samstarf í 40 ár. 


Elías Jónatansson, orkubússtjóri

 

Eldri færslur