Nú liggja fyrir í samráðsgátt stjórnvalda „Drög að þingsályktun um stefnu stjórnvalda um uppbyggingu flutningskerfis raforku“. Um er að ræða stefnumörkun sem getur haft veruleg áhrif á tímalínu uppbyggingar raforkukerfisins á Vestfjörðum og hefur Orkubú Vestfjarða sent inn umsögn um þingsályktunina.
Í greinargerð með þingsályktuninni segir:
“Samræmd uppbygging flutningskerfis og tenging virkjana, t.d. á Vestfjörðum getur tryggt flutningsfyrirtækinu forsendur til að ná lögbundnum markmiðum sínum með minni tilkostnaði fyrir kerfið í heild en ef flutningskerfið eitt er nýtt til að tryggja viðunandi ástand.“
Orkubúið tekur heilshugar undir þetta sjónarmið.
Á Vestfjörðum er Kvíslatunguvirkjun í Steingrímsfirði gott dæmi um slíkt, en stefnt er að gangsetningu hennar eftir tvö ár. Virkjunin mun auka afhendingaröryggi raforku í Strandabyggð og nágrenni um 90%. Kvíslatunguvirkjun hefur hins vegar hverfandi áhrif á afhendingaröryggi á norðan- og sunnanverðum Vestfjörðum þar sem 90% Vestfirðinga búa. Virkjunin tengist dreifikerfi Orkubús Vestfjarða á Hólmavík beint og þarf því Landsnet ekki að fara þar í neinar framkvæmdir eða útgjöld vegna hennar.
Frestun markmiða í drögum að þingsályktun
OV vekur athygli á því að í Kerfisáætlun Landsnets 2023-2033 var ný tenging milli Mjólkár og Breiðadals skilgreind sem loka hnykkur í tvítengingu afhendingarstaða á Vestfjörðum og tímasett á árunum 2026 til 2028. Tengingin hefur hins vegar þegar verið færð aftur í tíma.
Í umræddum drögum að þingsályktun er svo lagt til að markmið um tvítengingu í landshlutakerfi Landsnets verði ekki orðið að veruleika fyrr en árið 2045 – eftir 20 ár – sem gæti haft bein áhrif á Kerfisáætlun Landsnets næstu árin.
Ef þetta yrði niðurstaðan gætu 70% Vestfirðinga sem búa á norðanverðum Vestfjörðum þurft að bíða eftir slíkri tengingu í 20 ár. Sunnanverðir Vestfirðir eru í betri stöðu þar sem nú styttist í að tvítenging komist á þangað úr Mjólká, en Mjólkárvirkjun er nægilega stór til að anna aflþörf sunnanverðra Vestfjarða, á meðan hún nægir ekki aflþörf norðanverðra Vestfjarða.
Engin tvítenging er úr Mjólká inn á megin flutningskerfið og þurfa Vestfirðingar því að treysta á eina línu 160 km leið í Hrútatungu í Hrútafirði og norðanverðir Vestfirðir þar að auki að treysta á eina línu úr Mjólká í Breiðadal í Önundarfirði. Norðanverðir Vestfirðir verða því að treysta alfarið á dísilknúið varaafl þegar flutningskerfið bilar, hvort sem sú bilun er á milli Hrútatungu og Mjólkár eða á milli Mjólkár og Breiðadals.
Tækifærin eru til staðar
OV bendir á tækifæri sem mundu hafa sömu áhrif fyrir byggðarlögin á sunnan- og norðanverðum Vestfjörðum, þ. e. orkukostur í nálægð við flutnings- og dreifikerfi og þéttbýli. OV fékk KPMG til að gera greiningu á tveimur virkjunarkostum OV á Glámuhálendinu, Tröllárvirkjun og Vatnsdalsvirkjun, sbr. „Samanburðargreining á virkjunarkostum OV“, út frá fjárhagslegum, samfélagslegum og þjóðhagslegum hagsmunum.
Þar kemur m.a. fram að hægt er að bæta raforkuöryggið á norðan og sunnanverðum Vestfjörðum um 90% með tilkomu Vatnsdalsvirkjunar og algjörum lágmarkskostnaði fyrir Landsnet. Enda er þá um tvítengingu að ræða í Mjólká, sem færi eingöngu um land í eigu ríkisins og Orkubús Vestfjarða.
Algjör óvissa ríkir hins vegar um möguleika til virkjunar Tröllárvirkjunar m.a. vegna þess hve hún er óhagkvæm og vegna afstöðu landeigenda. Þá hefur hún í för með sér mun meira rask þrátt fyrir að vera minni virkjun en Vatnsdalsvirkjun. Kostnaður Landsnets við tengingu hennar yrði líka margfaldur í samanburði við Vatnsdalsvirkjun.
Brýnir samfélagslegir hagsmunir og óvissa
OV telur að raforkuöryggi á Vestfjörðum sé ekki aðeins tæknilegt úrlausnarefni heldur samfélagslegt forgangsmál. OV telur að eftirfarandi tilvitnun í greinargerð með þingsályktunartillögunni staðfesti einmitt þetta:
„Staða raforkumála er hins vegar enn óviðunandi á Vestfjörðum og Norðausturlandi. Stjórnvöld telja það forgangsmál að bæta þar úr og stuðla þannig að því að þau tækifæri sem sannarlega eru til staðar í þeim landshlutum um uppbyggingu innviða og jákvæðrar samfélagsþróunar geti raungerst.“
Stjórn Orkubús Vestfjarða telur að tryggja þurfi að norðanverðir Vestfirðir, þar sem 70% Vestfirðinga búa, sitji ekki eftir í allt að 20 ár með óviðunandi afhendingaröryggi. Til útskýringar þá mun Kvíslatunguvirkjun nægja til að halda uppi raforkukerfinu í Strandabyggð, en Mjólkárvirkjun raforkukerfinu á sunnanverðum Vestfjörðum, þegar bilun verður í flutningskerfinu. Ekki er hins vegar til staðar nægilega stór virkjun á svæðinu til að halda uppi raforkukerfinu á norðanverðum Vestfjörðum, þegar upp kemur bilun í flutningskerfi raforku.
OV telur mikilvægt að framkvæmd stefnunnar leiði ekki til þess að horft sé á að einn orkukostur útiloki annan. Reynslan sýnir að veruleg óvissa getur ríkt um framgang einstakra verkefna um langt árabil og því nauðsynlegt að fleiri raunhæfir valkostir séu þróaðir samhliða.
Bókun stjórnar Orkubús Vestfjarða
Stjórn Orkubús Vestfjarða bókaði á fundi sínum 3. september, niðurstöðu umsagnar Orkubúsins um þingsályktunardrögin:
OV styður meginmarkmið tillögunnar og fagnar því að Vestfirðir séu áfram skilgreindir sem forgangssvæði í uppbyggingu flutningskerfis raforku. Félagið telur hins vegar mikilvægt að sú forgangsröðun birtist með skýrum hætti í framkvæmd stefnunnar. Ekki má verða svo að breyting á tímamarkmiðum leiði til þess að Vestfirðir bíði enn lengur eftir þeim úrbótum sem fyrri stefna gerði ráð fyrir.
Jafnframt telur OV að ný stefna stjórnvalda skapi mikilvægt tækifæri til að horfa á flutningskerfi og orkuvinnslu sem samverkandi þætti. Fyrir Vestfirði getur slík samþætting skilað meiri samfélagslegum ávinningi en hefðbundin nálgun þar sem hvorki flutningsframkvæmdir né einstakir orkukostir eru einir og sér líklegir til að leysa þær áskoranir sem landshlutinn stendur frammi fyrir.
OV leggur því áherslu á að framkvæmd stefnunnar taki fullt mið af þeim ríku samfélagslegu hagsmunum sem tengjast raforkuöryggi Vestfjarða og að fleiri lausnir fái að þróast samhliða þar til markmiðum um fullnægjandi afhendingaröryggi, afhendingargetu og áfallaþol hefur verið náð.
Með hliðsjón af þeim gríðarlega kostnaði sem OV og viðskiptavinir þess hafa orðið fyrir, ekki síst á undanförnum árum vegna orkuskorts og ófullnægjandi afhendingaröryggis flutningskerfisins, ætti að vera fullkomlega ljóst að allt að 20 ára biðtími eftir ásættanlegu afhendingaröryggi er allt of langur og kallar nýja nálgun.